0

Куфери …

18195621_10154498413051299_1491592032_oЖивеам блиску до Автобуската станица во Скопје и секојдневно гледам луѓе со куфери и секогаш сум љубопитна да ѕирнам што носат во нив.

Погледувам во човекот, па во куферот, па со обидувам да погодам дали станува збор за турист, за некој што дошол по работа, за некој од друг град кој живее во Скопје, за некој кој е само на поминување до посакуваната дестинација или за некој што тукушто доаѓа и планира да остане тука. Низ главата ми се редат можни содржини на куферите, од долна облека до книги, од скапи парфеми до чорапи со дупчиња од старост, од најмодерна технологија до лекови против алергија.

И се прашувам, зошто баш тоа го спакувале и го носат со себе. Дали одбирале функционални, неопходни или вредни работи? Дали се пакувале по инерција или внимателно одбирале што ќе стават во нивниот куфер? Дали во нивниот куфер има спакувана надеж ? Дали им е спакувана осаменоста? Дали можеби куферот им крие некоја тајна?

Потоа размислувам за моите куфери. Секогаш внимателно се пакувам, комбинирам парчиња за да не носам премногу облека, земам едни обувки да ми одговараат на се, ама и јакничка да не ми застуди, и купачки за ако има базен, и резерва хулахопки, и млекцето за тело, итн. Но сега, кога си правам анализа, прво ми текнува колку моите куфери се секогаш тешки и дека кога ќе ме здоболи грбот од нивното носење сакам да ги оставам и да си заминам. Во тие моменти се пребројувам и секогаш констатирам дека за ништо внатре нема да жалам ако го снема. И секогаш продолжувам да ги тегнам, затоа што сепак, тоа внатре е мое и ми е жал да се разделам од него.

Додека пишувам, си викам „што се би ставила во мојот куфер, ако утре треба да си го сместам животот во него“. Ете да влезе некој и да ми рече „Мора веднаш да го напуштиш местово. Локацијата каде што ќе одиш не смееме да ти ја кажеме. Имаш половина час да ставиш во еден куфер тоа што ти е вредно, затоа што веќе никогаш нема да се вратиш тука!“

Располагам со еден куфер од половина метар квадратен. Почнувам да шетам низ дома и да правам список што би спакувала. ,,Леле, еден куфер за целиот живот? Можно ли е?” – си зборувам сама со себе. Како хипнотизирана, прво се фаќам за пешкир и мало торбиче со препарати за лична хигиена. Апчиња за глава, против настинка и против пролив. Фармерки, патики, малку долна облека, чорапи, маица, џемперче, јакниче. Застанувам. Сфаќам дека тоа е половина од куферчето. „Ама па каде и да одам, ќе можам да си ги купам сите овие работи, подобро да земам нешто што ми е вистински вредно.“ си мислам. Сепак одлучувам да земам дел од работите, омилените парчиња, за „не дај боже“.

Семејството и пријателите ми се највредни, ама не можам да ги напикам во куфер, па ќе земам дузина фотографии. Од родендени, од другарувања, од случајни средби, од денско демење, од патувања. Од купчето накит ќе ги земам само прстенот и обетките што ми ги купија моите за дипломирање, ланчето и прстенот со сентиментална вредност. Секако мобилниот, личните документи, пасошот, картичките од банка, пари. И лап топот, затоа што целиот работен век ми е во него.

„Уффф, цвеќенцата ќе ми останат. Се надевам некој ќе им тури водичка да не умрат“ ми се врти во умот. За дребулиите донесени од патувања немам место. И така во главата ги имам сите мириси од уличките и ги паметам аглите што ме оставиле без здив. Купиштата хартии, документи, книги и разни материјали, ќе си останат на полиците. Ќе останат и сите украси, педантно споени по боја и дезен. Остануваат и подароците добиени за родендени и други пригоди. Не ми требаат ни кујнските работи, избрани соодветно за намената и според функционалноста. Алиштенцата би можел некој да ги износи, дека и тие остануваат.

Уште еднаш вртам круг низ станот. Марамата ќе ја земам, онаа што брат ми ми ја подари за роденден. Секогаш да ме чува, и од ладно и од топло. И тетратката со готварски рецепти од мајка ми, да ми замириса на дома таму каде што ќе отидам.

Се замислувам како го пакувам куферот. Има уште малку место во него. Вртам уште еден круг и додавам уште еден мал предмет, драг подарок и два магнета. Толку. Ме мава reality check. Можно е. Тоа е животот, спомените ги носам во мене, а се што оставам се предмети.

Деновиве се спремам да чистам. Сигурна сум дека нема ништо да фрлам. Се радувам на се што имам. Знам и дека на следното патување пак ќе ме боли грбот. Содржината на туѓите куфери секогаш ќе ми ја скокотка љубопитноста, но барем ја дознав тајната на мојот животен куфер.

А што пакувате вие во своите куфери? Дали сте размислиле што ви е вредно за да го спакувате и да го земете со себе, на крајот на светот?

 

 

1

Баба ми …

 

Веќе цела недела се мислев што да напишам за денов. Не сакав тоа да бидат стереотипни муабети, па се решив да оддадам почит на една жена од моето семејство. Тоа е жената која ни остави купишта спомени и срамот дека никогаш нема да бидеме ни до половина колку неа.

Баба ми. Од на татко ми страната.                                            16409743_10154355682921299_1415191279_o

Баба ми ги правеше највкусните кофтенца на цел свет! Однадвор крцкаво запржени, внатре со кромитче и магдоновче, миризливи, мх мх мх, лиги ми течат и во моментов. Ми недостигаат и нејзините киснати пити со праз, приказните за комшиките и маалскиот живот во Чаир, раскажуванките за животот во Скопје во едно друго време.

Жената цел век беше домаќинка. Децата спастрени и мажот угоден, подоцна снаите испочитувани, а внуците истинтрани до немајкаде. Исчистено, зготвено, испрано, испеглано. Таа немаше свој живот, ние и бевме животот.

Инаку, баба ми потекнува од село, а заради болест во детството останува речиси неписмена, без завршено основно образование. Ама никој не можеше да ја прелаже. Имаше една таква самодоверба и животна енергија која рушеше се пред себе, сите бариери и предрасуди. Таа можеше да ги отвори сите врати. Нема човек на кој му нема завршено работа или му нема помогнато.

Со дедо ми се спојуваат некаде во времето на војната и доаѓаат во Скопје. Почнуваат од нула. Дедо ми успева да најде работа, ама парите не стигале, па баба ми подработува по нешто или плете и ги продава своите изработки за да го дополни семејниот буџет. Во еден момент тој напредува во кариерата, па баба ми целосно се посветува на куќата и на децата. Дедо ми зеде пензија за својот работен век. Баба ми векот го помина работејќи, а тоа никој не го виде.

Таа беше неговата сенка и неговиот столб. Таа е заслужна за штирканите кошули и исчетканиот капут со кои дедо ми го живееше статусот во боемските кругови, за појадокот на маса секое утро и спремениот кревет после секое пијано враќање од работа, за мирот во семејството, за растењето и воспитувањето на децата. Тој го знаеше и го почитуваше тоа. Таа беше неговата „другарка“ и за по работничките прослави и за по куќните слави, за одмори и за прошетки, засекогаш и за секаде. Секаде одеа заедно фатени под рака, седеа еден до друг на главните маси, се потпираа еден на друг. Подоцна таа им помагаше и на снаите во нивните обврски, ги советуваше синовите „да си ги гледаат жените“, ги чуваше внуците додека другите беа на работа, им плетеше и чеизи и се радуваше на деновите  кога ќе им заигра на свадбите. И сето тоа го правеше како да е создадена само за тоа. Со целото свое битие и со најголема љубов.

Се воодушевував како успеваше секогаш да биде со „накадрена“ коса, дотерана и „прсната со мирисче“. Имаше живи очи и бистар ум. Многу сакаше да зборува за актуелни дневно-политички теми и никогаш не пропушти да оди да гласа. Всушност таа секогаш имаше став и не се плашеше тоа да го каже.

Последните 10 години од своето живеење дедо ми ги помина парализиран и болен. Баба ми се грижеше за него. Никогаш не кажа ни збор за сите тешкотии кои ги преживеа, велеше само „вие да сте живи и здрави“. Кога тој почина, почина и нејзината душа. По неколку години, почина и таа, однесена од тешка склероза, со умот некаде далеку во минатото.

Никогаш не разбрав какви соништа имала за себе, што мечтаела, на што се надевала. Не знам што од нејзиниот живот бил нејзин избор, а што правела „дека така треба“. Но знам дека исклучително многу се гордееше со мене и се радуваше што сум „учена“.„Остај бабе, работи си ти на компјутерот“ беа зборовите што ги слушав секогаш кога ќе фатев некоја работа по дома. Таа ми беше поддршка за сите мои идеи и поттик да не се откажувам.

Ете затоа мојата баба е мојата хероина за овој 8 Март. Чувствував должност на овој ден да напишам нешто за неа. За никогаш да не се заборави трудот на „невидливите“ жени.  За да потсетам на родовите улоги во нашето општество. За да укажам дека на жените им се потребни правата, но неопходна им е и поддршката. За да потсетам на немањето на можности или немање на избори со кои се соочуваат жените. За да поттикнам да размислите. За да и се заблагодарам за ова што сум.

 

0

Слава …

Почнаа сликите од слави да ги шараат ѕидовите на фејсбук. Полни трпези, кренати чашки, „за многу години домаќини“. Сите се собрани. Се редат благослови. Домаќините насмеани наздравуваат и тивко кажуваат „амин“. Се надеваат на здравје и бериќет годинава, дека светецот ќе им помогне.

Се послужува пченица, свеќата ја осветлува масата, се дели погачата за здравје. На масите седнати жените на едната, мажите на другата страна, дека такви муабети си имаат „женски“ и „машки“. Како и секоја година се вртат муабетите „Леле погачава, душа“ „Ааааа, браво, ракијава се погодила“ „Пробај, мое е виново“„Земи си, тетка ти ги правеше“ „Ајде догодина побогато“.

И тука некаде завршува славењето на славата. За жал куќната слава се претвори во некаква прослава, некаква собиранка, нешто што нема врска со верата, семејството, духовноста. Во последните години дури и црквата апелира да се вратиме кон духовноста и укажува на тоа дека славењето е целосно „забегано“ од првичната намена.

Вообичаено за време на славата се разгорува вечната „Абе нашиве сега кога ќе дојдат“ VS „Абе никад нема да дојдете на власт“. Присутните џвакаат и се напнуваат да се докажат. Некое тетче скришно ќе го потчукнува сопругот под маса, тивко кажувајќи „Ај да не ја правиме големата“ (дека зетот „не е наш“), ама гласно ќе рече „Еххх, ај да си гледаме трпезата, синки нас ќе не прашаат како ќе прават“. Братот на домаќинот, окуражен дека е како дома, ќе биде најгласен од сите и ќе диктира темпо „Ванеее, дај бе пивото наваму, шишево се дупнало. И попушти тоа музиката. Него, види да ти кажам …“. Додека пишував ми текна на Марјан Георгиевски и неговото видување како изгледа Куќна слава во Македонија. За целосен впечаток погледнете го видото, кое многу живописно го има доловено моментот.

Него мене друг ми беше муабетот.

Ете не сакам да патетичам, ама дали знаете дека и сиромашните имаат слави? Дека и тие веруваат и се надеваат? Дека и тие имаат семејства со кои сакаат да бидат заедно? А немаат.

Дали знаете дека од тоа што се направија „свадби“ од славите има семејства што се позајмуваат и долго враќаат, за вие да можете да ги вртите непотребните муабети? Само да не се „обрукаат“…

Дали сте размислиле дека својата почит спрема вашите соседи, роднини и пријатели кои немаат, може да ја искажете така што од срце ќе им донирате намирници со кои ќе ја наполнат трпезата?

Дали некогаш сте размислиле како вашето однесување го моделира севкупното однесување?

Ајде, нека овој период на слави не научи да бидеме подобри луѓе и нека им се за многу години славите на сите што слават.

0

Симбиоза … или како да си помогнеме самите на себе?

img_0096

Знаете дека се се врти околу нас и произлегува од нас. Ама верувате ли во тоа?

Јас длабоко верувам и сум убедена во тоа дека луѓето се клучот. Во основа ние сме државата и ние сме општеството. Ние сме во партиите, ние сме во организациите, ние сме во министерствата, ние сме во институците. Без нас, овие што ги споменав, или нема да постојат, или ќе бидат само објекти.

Тезата ми е дека ако не сакаме да се вклучиме во промените и да учествуваме во изградба на системот по наша мерка, ако не влијаеме и не менуваме секаде каде што можеме, ќе ни остане само опцијата да бидеме незадоволни и несреќни.

Бидејќи ги следам и учествувам во јавните настани долги години сакам да ве поттикнам за активно вклучување, со тоа што ќе ви предочам колку всушност пораснавме, преку последните настани. Не знам дали забележавте дека преку граѓанските протест и издвоениот активизам на поединци, дефиниравме вредности за кои сме сигурни дека не ни се допаѓаат.

Ви текнува на слоганот ,,Нема да ви помине!”? Ете така ги поставивме границите и така градиме култура на политика.

Ви текнува на ,,Доста беше молк!”? Ете така отворивме простор секој од нас да си го обезбеди местото во системот.

Ви текнува на ,,Нема правда, нема мир!”? Ете така покажавме дека сме сериозни и дека нема да дозволиме рушење на системот.

За мене ова е доказ колку сме моќни ако сме активни. Се повеќе сум сигурна дека секое наше активно учество придонесува да се постават нови правила во генералната политика и влијаат и ги менуваат и политичките партии, нели, ако сакаат „да ги биде“.

Еве како размислувам.

Од аспект на организирано граѓанство – Ако организациите знаат што сакаат и не дозволуваат да бидат изиграни тие поставуваат стандард, како оние што ги избрале треба да се однесувааат. Ако граѓанското општество врши притисок и поставува барања, а на партиите им се потребни нивните гласови тогаш голема е веројатноста да почнат да се прилагодуваат и да се менуваат.

Од аспект на партиски активизам – Ако молчиме пред лидерите, ние по автоматизам работиме за нашата пропаст. Ако дозволиме да градиме партии од послушници, тие така и ќе ја водат државата. Ако имаме партии од граѓани, одговорни и активни, тоа ќе се пресликува и во водењето на државата. Ако ги научиме партиите да дозволуваат промени внатре ќе бидат спремни да прифаќаат промени и надвор.

Од аспект на индивидуалци – Активен граѓанин е најголемото богатство на едно општество. Секогаш постои начин да се искаже своето мислење и да се изврши влијание. Застани сам или со своите истомисленици, на начин што тебе ти одговара. Но, ако имаме што да кажеме, а му „зборуваме само на ветерот“, сами сме криви за она што не снаоѓа. Ако молчиме пред себе, ни нема спас!!!

Конечно, без разлика од каде доаѓаат, ако немаме луѓе со идеи и концепти за праведно општество поставени на клучни државни позиции, ако слободата и отвореноста за различности не се клучни приоритети, ако вредностите се губат при првото шушкање со паричиња, ние нема да имаме ни држава, ни општество.

И повторно се вратив на почетокот. Ниту луѓето, ниту партиите, ниту организациите се засебни универзуми. Сите ние сме едно и мораме да работиме заедно за да си помогнеме самите на себе. Може да успееме само ако работиме во симбиоза едни со други и ги искористуваме нашите знаења за заедничко добро.

Здраво е и да не се согласуваме и сосема е неопходно да развиваме здрава дебата. Ама не за да се измериме кој е подобар во „ниски удари“ на соговорникот, не да покажеме кој е најдобар за себе, туку кој знае и може да придонесе најмногу за сите.

 

0

ГРАЃАНИ и граѓани …

 

Јас: „Ова со поплавиве многу лоша работа, ама знаеш ли дека околу 120 луѓе се оставени под ведро небо повеќе од месец дена? Едвам ги преживеаја поплавите и едвам тераат после тоа.“

„Од Стајковци ли се луѓето?“ (со прашален поглед и загриженост)

Јас: „Не, горе под Кале што живеат.“

„Аааа тоа Циганите ли се, што ги рушеа?“ (со олеснување и без загриженост)

Јас: „Абре кој и да се, луѓе се, душа носат. Башка нели сите граѓани сме тука, со исти права.“

„Абе не ме зезај, па не е тоа нивно, па да седат таму. Нормално дека ќе ги рушат“

И тука веќе муабетот ја губи смислата и си го покажуваме вистинското лице, отсуството на емпатија, сочувство, солидарност, праведност, грижа …

Ама не ми е тоа муабетот, па да си почнам од почеток.

20160817_104805На 01.08.2016 доаѓаат багери да ја рушат импровизираната населба под Кале, која постои околу 9 години. Градоначалникот, со моќта која што му ја дале граѓаните, наместо да се грижи за благосостојбата на секој од нив, праќа екипа „која не ја интересира“ што луѓето немаат каде да одат. МТСП е вклучена во активноста. Замислете, некои од децата се родени и цел живот го поминале во тие услови и до сега на надлежните не им текнало да им помогнат.

На 06.08.2016 овие луѓе едвам спасуваат жива глава од обилните дождови, оставени на отворено, со куп мали деца. Тогаш никој од институциите не доаѓа да ги посети. МТСП се однесува како да не постои проблемот. Единствено граѓански организации помагаат со храна, вода и облека.

На 10.09.2016 ситуацијата е веќе алармантна. Луѓето се сеуште таму, не им е дозволено да подигнат привремени живеалишта, а надлежните сеуште никаде ги нема со решение за проблемот. Граѓанските организации помагаат колку можат. Надвор врне.

Имаме ситуација во која од една страна Уставот во својот Член 35 вели „Републиката се грижи за социјалната заштита и социјалната сигурност на граѓаните согласно со начелото на социјална праведност.“, а од друга страна имаме околу 120 луѓе пред кои еден долг период се замижува и се оставаат да живеат во мизерија. Зошто за овие луѓе не важат правилата за кои како Држава сме се договориле дека треба да важат за сите?

Не знам зошто е потребно некој кој што е надлежен, избран и платен за работата, да го молиме да се зафати со проблемот и да го реши. Не постојат проблеми кои не може да се решат. Постојат само проблеми за кои нема воља да се најде решение или неспособност кај оние кои треба да го најдат решението.

Но не знам ни зошто е толку тешко да се разбере дека проблемите не се решаваат така што ќе се повторувате истите работи повеќе пати. Во случајов колку пати и да им повторите на овие луѓе дека треба да си заминат, толку пати ќе ви возвратат „дека нема каде да одат“. Ние може да очекуваме дека тие во еден момент ќе исчезнат, ама за жал тоа нема да се случи. Во претпоставен случај тие би си отишле од сегашното место и повеќе не би биле проблем на Скопје туку на некоја друга општина, што секако не е никакво решение. Ќе се сменат само надлежните кои повторно ќе повторуваат „соберете си ги парталите и да ве нема“, а луѓето ќе бидат оставени на милост и немилост. А и не е некоја филозофија да се утврди дека моментално решение за овој проблем се прифатилишта, или социјални станови на долг рок. А треба и да ги прашате луѓето како гледаат на проблемот и на решението, сепак тие се дел и од двете.

И по којзнае кој пат како природна доаѓа констатацијата дека иако декларативно Македонија е демократска и социјална држава, меѓу чии темелни вредности на уставниот поредок се хуманизмот, социјалната правда и солидарноста, фактички ние сме држава на ГРАЃАНИ и граѓани.

Градиме општество во кое едните се привилигирани, а другите дискриминирани, првите ги уживаат сите права, другите се невидливи…

0

Од почеток …

Почнавме пак од почеток, како пред секои избори, како пред секоја важна одлука, да го вртиме кругот на бескрајни муабети, препирки и закачки.

  • Повторно се изгубивме во формата и формалноста, а заборавивме зошто почна целиот муабет.
  • Повторно им залепивме етикети на сите, ги поделивме до бескрај, им ги проверивме сексуалната определба, оценките во прво оделение и бојата на долната облека.
  • Повторно дискриминираме се што не се согласува со нашите ставови и гледишта
  • Повторно ги цитираме оние кои секогаш имаат да кажат нешто „против“, но никогаш „за“.
  • Повторно муабетиме кој најсилно аплаудирал, кој најмногу пати бил на организиран протест, кој закачил на фб најмногу слики со јавни „фаци“, кој најмногу „плукал“ по оние од спротивната страна…
  • Повторно од почеток се занимаваме со се, освен со она што е суштински важно.

Не мислите дека е ДОСТА, а? А да ПРЕСТАНЕМЕ со ова што досега го правиме?

Гледаме дека вакво однесување НОСИ НЕУСПEХ и СИТЕ СМЕ ВИНОВНИ за тоа.

Ајде барем еднаш да бидеме мудри.

Да го промениме начинот на однесување … Да дебатираме за оние што сакаме да бидат наши претставници… Да ги мериме по тоа „што ум носат“, какви идеи имаат, какви вредности почитуваат, каков свет сакаат, за што се залагаат … И да ги поддржуваме оние што заслужуваат.

И не, не е срамота оние кои имаат што да понудат и сами да се пријават. Оти таквите премногу долго молчеа, а ние како да заборавивме што всушност сакаме.

 

0

Јунаку …

junak

Еј, ти, јунаку …

Ти кој нишаниш кон мене …

Ти кој си создаден од моите пари …

Ти кој си оживеан од потта на моите родители …

Еј, ти, јунаку …

Ти си олицетворение на глупоста  …

Засрами се …

И спушти го оружјето …

Пред да го убиеш сопствениот народ …